Matematik Dünyası OpenAI'a Karşı: Fields Madalyalı 25 İsimden Ortak Tepki
Yapay zeka şirketleri artık sadece sohbet robotları üretmiyor; matematiğin onlarca yıldır çözülemeyen problemlerine de girmiş durumdalar. Ama bu yarış, akademik dünyada beklenmedik bir güven krizini beraberinde getirdi. Aralarında Fields Madalyası sahibi 25 matematikçinin de bulunduğu bir grup, yapay zeka laboratuvarlarının bilimsel üretimin temel kurallarını hiçe saydığını öne süren ortak bir açık mektup yayımladı.
Mektubun fitilini ateşleyen isimlerden biri New York Üniversitesi'nden Tristan Buckmaster oldu. Buckmaster, OpenAI'ın önemli bir matematik probleminin çözümünde kendisiyle birlikte çalışan, ancak Anthropic bünyesinde görev yapan bir araştırmacıya atıf yapılmaması yönünde baskı kurduğunu iddia etti. Daha da dikkat çekici olanı, Buckmaster'ın OpenAI'ın kendi "çığır açan" ispatını üretirken, ekibiyle yürüttükleri Codex tabanlı çalışmadan yararlanmış olabileceğinden şüphelenmesiydi. Bu iddiaların ardından OpenAI, CalTech'te düzenlenecek bir matematik etkinliğine verdiği sponsorluğu, üniversite araştırmacılarının eleştirileri üzerine geri çekti.
Mektubu imzalayan matematikçilerin asıl kaygısı, yapay zeka modellerinin ürettiği çözümlerin çok hızlı duyurulması ve bu süreçte daha önceki çalışmalara gereken atıfların yapılmaması. İmzacılara göre bu durum, hem ciddi bir atıf ve intihal sorunu yaratıyor hem de üretilen fikirlerin matematik camiası tarafından anlaşılıp özümsenmeden "havada" kalmasına yol açıyor. Nitekim OpenAI'ın öne sürdüğü Navier-Stokes çözümü de henüz bağımsız olarak doğrulanabilmiş değil.
Diğer taraftan bazı matematikçiler, kendi Codex kullanımlarının OpenAI'ın yeni modellerini eğitmek için kullanılmış olabileceğinden endişe duyuyor. Bu şüphe, açık bilim kültürünü zedeleyebilecek tehlikeli bir dinamiği gündeme getiriyor: Öncü laboratuvarlar, bir keşfe giden yolu gördüklerinde on milyonlarca dolar harcayarak orijinal araştırmacıları geride bırakabiliyor. Bu da araştırmacıları, sonuçlarını daha erken paylaşmak yerine gizli tutmaya itebilir.
Bu mektup, Haziran ayında bir grup matematikçi tarafından yayımlanan Leiden Deklarasyonu'nun da devamı niteliğinde. Söz konusu belge, büyük dil modeli tabanlı ispatların matematik camiasının çalışma biçimini nasıl değiştireceğini ele alıyor ve akademisyenlere, kurumlara ve politika yapıcılara yönelik öneriler sunuyor. İmzacılara göre matematikteki değerin tamamı, kimin ispatı önce yayımladığında değil; öğrencileri besleyen, yeni soruları ortaya çıkaran ve fikirleri insanlık birikimine entegre eden o görünmez entelektüel yapıda saklı. Yapay zeka bu yapıyı by-pass ederse, üretilen ispatlar teknik olarak doğru olsa bile bilim camiası için ölü doğmuş olacak.
Mektubun son cümlesi ise meseleyi matematiğin çok ötesine taşıyor: İmzacılar, kendi yaşadıkları sorunun aslında yazılım mühendisliğinden hukuka, gazetecilikten tıbba kadar pek çok yaratıcı ve bilimsel mesleğin yakın gelecekte karşılaşacağı bir turnusol testi olduğunu vurguluyor. Onlara göre asıl soru, yapay zeka işin nasıl yapıldığını değiştirirken, o işin gerçekte neden yapıldığının unutulup unutulmayacağı.
Türkiye'deki üniversitelerde yapay zeka destekli araştırma etiği tartışmaları henüz bu boyuta ulaşmasa da, TÜBİTAK destekli projelerde ve doktora tezlerinde AI araçlarının kullanımına ilişkin şeffaflık kuralları son dönemde daha sık gündeme geliyor. Matematikçilerin altını çizdiği asıl mesele aslında evrensel: Yapay zeka araçları bir alanın çalışma biçimini değiştirirken, o işin gerçek amacının -bilginin yeni nesillere aktarılması, yeni soruların sorulması ve insan bilgi birikimine katkı sağlanması- gözden kaçırılmaması gerekiyor.
Kaynak: TechCrunch
