AB'den Dijital Adalet Yasası Teklifi: Karanlık Tasarımlar ve Çocuklara Loot Box Dönemi Bitiyor

Avrupa Birliği, dijital dünyada tüketiciyi daha fazla harcamaya ya da istemediği bir hizmette kalmaya iten yöntemlere karşı yeni bir cephe açıyor. Avrupa Komisyonu'nun açıkladığı Dijital Adalet Yasası (Digital Fairness Act – DFA) teklifi, uygulama ve oyunlarda yaygınlaşan manipülatif tasarımları doğrudan hedef alıyor.

Teklifin merkezinde "karanlık tasarım" (dark patterns) olarak bilinen uygulamalar var. Kullanıcıyı yanıltan buton yerleşimleri, iptali bilerek zorlaştırılan üyelik süreçleri ya da sürekli tekrar eden yönlendirmeler bu kapsamda değerlendiriliyor ve yasaklanması öngörülüyor. Özellikle girişi kolay ama çıkışı labirente dönen abonelik tuzaklarının sona ermesi hedefleniyor.

Düzenlemenin en çok konuşulacak başlığı ise çocuklar. Teklif, reşit olmayanları aşırı harcamaya iten haksız uygulamaları kısıtlıyor; oyunlardaki para ödeyerek avantaj kazanma mekanikleri ve rastgele ödül sunan loot box sistemleri bunların başında geliyor. Çocukları hedefleyen reklamlar ile onlara özel olarak kişiselleştirilmiş haksız fiyat ve reklamlar da yasanın kapsamına alınıyor.

Yetişkin kullanıcılar için de yeni haklar tanımlanıyor. Tüketiciler, "aşırı ya da kompulsif harcamayı" teşvik eden bağımlılık yaratıcı özellikleri kapatabilecek. Konser ve maç gibi kültür ve spor etkinliklerinin biletlerinde fiyatlandırmanın baştan net ve şeffaf olması zorunlu hale geliyor. Sosyal medya fenomenlerinin ise ticari iş birliklerini açıkça belirtmesi gerekecek.

Yaptırımlar da oldukça caydırıcı. Taslağa göre kurallara uymayan şirketlere küresel yıllık gelirlerinin yüzde 6'sına kadar para cezası verilebilecek. Teklif ayrıca denetim yetkisini üye ülkelerden daha merkezi bir yapıya kaydırıyor: Komisyon, çok sayıda tüketiciyi etkileyen büyük vakaları doğrudan inceleyebilecek ve AB dışındaki şirketlere karşı yaptırımları güçlendirecek.

Bu merkezileşme, Apple, Google, Meta ve Microsoft gibi devlerin Avrupa merkezlerine ev sahipliği yapan İrlanda'nın etkisini azaltabilir. İrlanda'nın veri koruma otoritesinin bağımsızlığı uzun süredir sorgulanıyor ve ülke bazında farklılaşan denetim pratiklerinin yerini ortak bir sistemin alması bekleniyor. AB Adalet Komiseri Michael McGrath, amaçlarının iş yapmayı zorlaştırmak değil, haksız yoldan iş yapmayı zorlaştırmak olduğunu vurguluyor.

Teklifin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve Konsey süreçlerinden geçmesi gerekiyor; yürürlük tarihine dair henüz net bir takvim yok. Türkiye açısından da gelişme yakından izlenmeye değer: Avrupa pazarına hizmet veren yerli oyun ve uygulama geliştiricileri bu kurallara uyum sağlamak zorunda kalacak, AB'nin dijital düzenlemeleri ise geçmişte olduğu gibi Türkiye'deki mevzuat tartışmalarına da örnek teşkil edebilir.

Kaynak: Engadget