Yapay zekanın elektrik ve soğutma iştahı dünyadaki veri merkezlerini zorlarken, Google gözünü gökyüzüne dikti. Şirketin Project Suncatcher adlı girişimi, yapay zeka hesaplamasını alçak Dünya yörüngesine taşıyıp güneş enerjisiyle beslemeyi hedefliyor. Bu uzun vadeli planın ilk somut adımı da çok yakında atılıyor: Google, MVP adını verdiği küçük bir test uydusunu 1 Ekim'de SpaceX'in Falcon 9 roketiyle uzaya gönderecek.

Ancak 'uzayda veri merkezi' ifadesi şimdilik biraz iddialı kaçıyor. MVP'nin içinde Google'ın kendi geliştirdiği dört adet tensör işlem birimi (TPU) bulunuyor. Bu dört çipin toplam gücü, yeryüzündeki bir veri merkezinde yer alan tek bir sunucuya denk. Uydu, uydu görüntüleme şirketi Planet ile birlikte hayata geçiriliyor ve güneş panelleri yalnızca yaklaşık bir kilovatlık enerji üretiyor; kabaca bir saç kurutma makinesinin çektiği güç kadar.

Google'ın bu mütevazı donanımdan beklentisi de net: çiplerin uzayın sert koşullarına nasıl dayandığını görmek. Planlamaya göre uydu bir yıl boyunca basit yapay zeka sorgularını yanıtlayacak, toplamda ise altı yıl yörüngede kalıp ardından atmosfere girerek yanacak.

En büyük düşmanlardan biri radyasyon. Kozmik parçacıklar çiplerdeki bitlerin 1'den 0'a ya da tam tersine dönmesine, yani 'bit flip' denilen hatalara yol açabiliyor. Google, çipleri fırlatmadan önce Kaliforniya'daki Crocker Nükleer Laboratuvarı'nda yoğun radyasyona maruz bırakarak test etti. Sorun çıktığında uygulanacak çözüm ise bilgisayar kullanıcılarına tanıdık gelecektir: çipi yeniden başlatmak. Soğutma tarafında da özel bir sistem kullanılıyor; iletken malzeme katmanları ısıyı uzaya yayıyor ama bu düzenek yalnızca 15 dakika kadar dayanabiliyor, sonrasında çiplerin kapatılıp soğuması gerekiyor.

Google yönetimi beklentileri frenlemeye özen gösteriyor. Şirketin araştırma ve teknolojiden sorumlu kıdemli başkan yardımcısı James Manyika, önümüzdeki birkaç yıl içinde gerçekten işe yarar bir sistemin devrede olmasını beklemediklerini açıkça söylüyor. Akademisyenler de benzer görüşte: tek bir uydudan dev bir veri merkezi gibi çalışan bir uydu ağına geçişin yıllar ve çok büyük bütçeler gerektireceği vurgulanıyor. Tek bir Falcon 9 fırlatmasının maliyetinin 70 milyon doları aştığı düşünüldüğünde, ekonomik denklem de henüz netleşmiş değil.

Yine de Google'ın yol haritası iddialı. Şirket gelecek yıl iki benzer uydu daha fırlatmayı, uzun vadede ise birbirine yakın formasyonda uçacak 80 uyduluk bir takım kurmayı planlıyor. Futbol sahası büyüklüğünde tek bir dev uydu fikri de masada. Elon Musk gibi isimler uzay veri merkezlerinin kolay olacağını savunsa da, soğutma ve güç ihtiyacının binlerce çipe ölçeklenmesi mühendislik açısından henüz çözülmemiş bir bilmece.

Türkiye'de de son yıllarda yerli uydu projeleri ve veri merkezi yatırımları hız kazanırken, yapay zeka altyapısının enerji sorunu küresel bir tartışmaya dönüşmüş durumda. Google'ın bu deneyi başarılı olursa, veri merkezlerinin yeryüzündeki elektrik şebekelerine ve su kaynaklarına yüklediği baskıya dair tartışma da bambaşka bir boyut kazanabilir.

Kaynak: Engadget